Go-kart Kazaları ve İş Güvenliği Kültürü Üzerine

Bu yazımızı konuyu gündemde tutmak adına geride kalan hafta içerisinde yaşanan ölümlü kaza üzerine gokart işletmelerinde iş güvenliğine ayırdık. Gencinden yaşlısına pek çok insanın risklerden bihaber eğlenmek üzere ilgi gösterdiği karting sporundaki denetimsizlik malesef 23 yaşındaki bir genç kızın feci biçimde hayatını kaybetmesine yol açtı.

Meydana gelen bu feci kaza sonrasında dikkatler yeniden karting tesislerine yönelirken, karting sporu güvenli mi, gokart tesisleri yeterince denetleniyor mu, bu kaza ilk mi gibi sorular akla geldi ve hızlı gelişen gündem yüzünden bir hafta içerisinde de gündemden düştü.

go kart kazaları ve iş güvenliği

Üzülerek belirtmeliyim ki, aracı kullanan gencin yeterince bilgilendirilmemesi ve hareketli mekanik aksama dolanarak tehlike yaratacak bir aksesuarla araca binmesine izin verilmesi neticesinde ortaya çıkan kazanın yarattığı infialin etkisi sadece birkaç gün sürdü. Daha önceki yazılarımızda üzerinde durduğumuz risk algısı burada da kısa bir süreliğine artarken çok kısa süre içerisinde yine unutulmaya yüz tuttu.

Bu kaza ilk mi?

3 Kasım 2010'da Ankara'da, go-kart aracına binen 24 yaşındaki bir genç kız, atkısının tekerleklere dolanması sonucu boynu kırılarak yaşamını yitirmişti.

2009'da Denizli'de meydana gelen kazada ise kask takmayan 12 yaşındaki kız çocuğunun saçları, go-kart aracının motor miline dolanarak başından kulağından yaralanmasına sebep olmuştu.

2008'de ise Kocaeli'nde yaşanan feci kazada, 9 yaşındaki bir kız çocuğu saçını go-kart aracının motoruna kaptırdı. Kafa derisinin bir kısmı kopan çocuk ağır yaralandı.

Yukarıda bahsedilen olaylar ölümlü ve ciddi yaralanmalı oldukları için gündeme gelmiş olup, benzer nitelikte kayıt dışı kalmış ucuz atlatılan ve ramak kala kazaların ne yoğunlukta olduğunu tahmin etmek güç değil.

Gokart Tesisleri Denetimsiz mi?

Türkiye'deki ticari go-kart pistlerine özgü mevcut bir yasal mevzuat, kanun veya yönetmelik bulunmamakla beraber, söz konusu tesisler belediyelerce "eğlence tesisi" statüsünde değerlendirilmekte. Ancak TOSFED (Türkiye Otomobil Sporları Federasyonu) tarafından hazırlanmış olan bir "Hobi Karting Pist Yönetmeliği" mevcut. Bazı belediyeler işletme ruhsatı vermeden önce TOSFED tarafından sağlanacak "uygunluk belgesi" talep ediyor, tesisler TOSFED tarafından bu gayrıresmi yönetmelik açısından değerlendirildikten sonra denetimlerde görülen eksikliklerin tamamlanması sonrasında işletmeye uygunluk belgesi veriliyor.

TOSFED'e başvuru yapan işletmeler Hobi Karting Pist Yönetmeliğine göre incelendikten sonra, işletmelerin eksikliklerinin kendilerine bildirilerek, fiziksel açıdan yönetmelikteki standartlara uygun olan pistlere "uygunluk belgesi" veriliyor. Fakat uygunluk belgesi talep etmeyen belediye bölgelerinde tesislerin güvenliği tamamen yatırımcının bilgisi, güvenlik anlayışı ve insafına terk edilmiş durumda.

Önemli bir başka konu ise uygunluk belgesinin sadece ticari go-kart uygulaması yapılan pistin yönetmeliğe uygunluğuna ilişkin olup, işletmenin nasıl yapılacağı ve işletmede kullanılan go-kart araçlarının güvenliğiyle ilgili herhangi bir tavsiye içermemesi.

Karting Sporu Güvenli mi?

Tüm sporlarda olduğu gibi pist içinde yaklaşık 40-50 km/saat hızlara ulaşılabilen gokart'ta da belli riskler mevcut olmakla beraber, önemli olan bunların düzgün değerlendirilip yeterli önlemlerin alınması. Pist ve araç koşulları bir yana, kullanıcıların bilgilendirilmesi, eldiven, kask vb. uygun koruyucu donanımın eksiksiz biçimde kullandırılması, güvenlik işaretlerinin önemi en dikkat çeken konular. Eğlence parklarındaki mekanik araçların kullanımı, rafting ve parasailing gibi su sporları, yamaç paraşütü ve benzeri pek çok tehlikeli olabilecek etkinlik sadece eğlence tarafı ile algıladığından, denetimsizlik ve bilgi eksikliği sebebiyle ölümlü kazalara yol açabilmektedir.

Bu tip sporlarda üzücü sonuçlarla karşılaşmamanın yolu ana başlıklar halinde; kullanılan araçların düzenli bakımının yapılması, ortam koşullarının tehlikeye yol açmayacak şekilde düzenlenmesi, gerekli uyarı işaretlerinin eksiksiz yerleştirilmesi, koruyucu donanımın eksiksiz sağlanması, katılımcıların bir uzman tarafından eğitilmesi ve gözetilmesi ve bu sektörlerin denetlenmesi şeklinde sıralanabilir. Karting sporunu amatör olarak yaparken özellikle belirli bir giysi giymek gerekmemekle beraber kask takmak zorunlu tutulmakta. Sürücünün koltuğa düzgün bir şekilde oturmuş olması ve emniyet kemerinin tokasını takmış olmasının da her sürüşten önce kontrol edilmesi gerekiyor. Katılımcılara kontrollü olarak hız artımı eğitimi verilmesi, sürücü pit aldığında hız durumunun kendisine bildirilmesi de halk arasında gözü kara şeklinde tabir edilen davranış biçiminden kaynaklanacak kazaların önlenmesinde önemli bir nokta.

Konu hakkında yurtdışındaki mevcut yasal düzenlemelerden derlediğim sadeleştirilmiş bir kontrol listesini de aşağıda sunuyorum; (*)

(A) Go kart tesislerinde tüm görevliler aşağıdaki eğitimlerden geçmeli ve bilgilendirilmelidirler. Bu eğitim aşağıdaki maddeleri kapsamakla beraber sadece bu maddelerle sınırlı olmamalıdır:

(1) Go kart pisti operasyon prosedürleri.

(2) Çalışanların görev tanımları.

(3) Genel güvenlik talimatları.

(4) Acil durum prosedürleri.

(5) Araç sürüş uygulamalı (eğitmen/süpervizör eşliğinde) eğitimi.

(6) Temel yangın ve yangınla mücadele araçları eğitimi.

(7) Yakıt doldurma prosedürleri.

(8) Tesis sorumlusu tarafından ihtiyaç duyulan diğer eğitimler.

(B) Tesis sorumlusu verilecek eğitim programlarında bütünlüğü sağlamak adına yazılı bir özet program veya kontrol listesi oluşturmalıdır.

(C) Yakıt dolum işlemleri üçüncü kişilerin doğrudan etkilenebileceği noktalardan belli bir mesafe uzaklıkta yapılmalıdır.

(D) Tesis görevlileri üretici talimatları doğrultusunda araçların günlük başlangıç kontrolünü gerçekleştirmelidir. Kontroller pist güvenlik ekipmanları, pist alanı ve diğer tesisleri mutlaka içermekle beraber bunlarla sınırlı olmamalıdır;

(1) Tesislerde günlük kontrol edilen ekipmanların listesi yazılı olarak tutulmalı, uygunsuz ekipmanlar listelenmeli, uygunsuz ekipmanlar kullanım dışı bırakılmalı, raporda kontrol edenin ve onaylayanın imzası bulunmalıdır. Bu raporlar mevzuatta öngörülen süreler boyunca saklanmalıdır.

(2) Araç üreticisinin günlük kontrol önerileri olmaması halinde kontroller mevzuat kriterleri uyarınca yapılmalıdır.

(E) Pistlerde gaz ve fren yönergeleri için işaretler bulunmalı, uygun yerlere görünür biçimde yerleştirilmelidir.

(F) Araçlara ait bakım ve tamirat geçmişi kayıt altına alınmalıdır;

(1) Bakım kayıtları üretici tarafından belirlenen yönergelere göre tutulmakla beraber, aracın seri numarasını, onarım tarihini, onarım veya ayar sebebini, onarım veya ayar yapan personelin ismini içermelidir.

(2) Araç onarım kayıtları ve personel eğitim bilgileri mevzuatta öngörülen süre boyunca veya en az 2 yıl süresince saklanmalıdır.

(G) Görevliler pist etkinliklerini görebilecekleri ve her noktaya 20 saniye içerisinde müdahale edebilecekleri şekilde posizyon almalıdırlar.

(H) Her sürüç etkinliği öncesi go kart personeli araç üreticisinin yönergeleri doğrultusunda katılımcıların (ve varsa yolcuların) araçlardaki güvenliğinin sağlandığını kontrol etmelidirler.

(I) Karting tesisinde kaza ve benzeri tehlikeli durumlarda pist görevlileri tarafından sürücüleri uyaracak sinyal/uyarı sistemi bulunmalıdır.

(J) Her sürüş etkinliği öncesi tüm ziyaretçilere (sürücü/yolcu) go kart sürüş kuralları anlatılmalıdır. Bu kurallar aşağıdaki talimatları içermekle beraber bunlarla sınırlı değildir:

(1) Sürüş kuralları hakkında anlaşılmayan bir konu var ise katılımcıların sorularının alınması.

(2) Gaz ve fren uyarı işaretleri sürüş talimatları içerisinde yer almalıdır.

(3) Onay gelinceye kadar koltuklarda emniyet kemerleri bağlı biçimde beklenmelidir.

(K) Çift koltuklu araçlarda üretici talimatlarına uygun boy veya yaşta bir sürücü eşliğinde çocuk yolcu taşınabilir.

(L) Pist görevlileri katılımcılar tarafından bilinmelidir.

(M) Araç içerisindeki tek kişilik koltuğa birden fazla kişinin binmesine müsade edilmemelidir.

(N) Pist zemini düzgün, çatlaklar içermeyen, aracın hasar görmesi ve/veya sürücünün kontrolü kaybetmesine sebep olabilecek engel ve çukurlardan arındırılmış koşullarda olmalıdır.

(O) Yarış etkinliği esnasında pistte sadece kullanılacak araçlar bulunabilir. Sürücüsü olmayan araçlar pist dışına alınmadan sürüş etkinliğinde bulunulmalıdır.

(*) Kontrol listesinde öngörülen uygulamalar ele alınan konulara ilişkin mevzuata uygun şekilde yapılmalıdır.

* Bu makalenin yayın hakları www.is-sagligi-ve-guvenligi.com websitesine ait olup, referans belirtilmeden kullanılamaz ve yayınlanamaz.

Ek Bilgi