Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MSDS) Nedir?

1950 yılında 7 milyon ton/yıl olan dünya kimyasal madde üretimi, 1985 yılında 250 milyon ton/yıl ve 2000 yılında 400 milyon ton/yıl?a yükselmiştir. Bugün bu rakamın 500 milyon ton/yıl'a ulaştığı tahmin edilmektedir. Günümüzde, dünya genelinde 140 bin farklı kimyasalın kullanıldığı tahmin edilmekte ve bunlardan 5 ? 7 bin arasında kimyasalın zararlı olduğu bilinmekle beraber, bu zararlı kimyasalların 3 bin?i kanserojen etkiye sahiptir.

msds-malzeme-guvenlik-bilgi-formlari

Aralarında son derece ölümcül ve büyük çevre felaketlerine sebep olabilecek nitelikte farklı kimyasalların bulunduğu bir ortamda, taşınmasından kullanımına geniş bir perspektiften bu maddelerden kaynaklanabilecek risklerin sınıflandırılabilmesi ve değerlendirilip gerekli önlemlerin alınabilmesi için belgelendirilmesinde standartizasyon kaçınılmaz olup, bu yazımızı olabildiğince temel ve anlaşılır ifadelerle malzeme güvenlik bilgi formları (MSDS) konusuna ayırdık.

Her ne kadar benzer de olsalar, farklı ülkelerde sınıflandırma, etiketleme ve taşıma konusunda farklı standartlar problemlere yol açmış ve daha genel ve kapsayıcı yaklaşım ihtiyacını doğurmuştur. Bu ihtiyaç doğrultusunda, kimyasal ürünlerin küresel anlamda aynı prosedürlerle dolaşımının sağlanması amacı ile yapılan çalışmalar günümüzde Global Harmonized System (GHS) başlığı altında küresel uyum sistemi haline getirilmiştir. Sınıflandırma ve Etiketlemede küresel uyum sistemi, Birleşmiş Milletler 1992 Rio Konferansında, ILO, OECD ve çeşitli hükümetler ve diğer paydaşların katılımı neticesinde, "Mümkün olduğu taktirde 2000 yılı itibari ile malzeme güvenlik bilgi formları ve kolay anlaşılır sembolleri içeren bir küresel uyumlu tehlike sınıflandırması ve uyumlu etiketleme sistemi oluşturulmalıdır." ifadesiyle ortaya konmuştur. Bu sistemde belirtilen standartlarla kimyasal ürünler farklı tehlike kategorilerine göre sınıflandırılır ve bu sınıflandırma neticesinde etiketlenir. Avrupa Birliği?nde 2009 yılında yürürlüğe giren Sınıflandırma, Etiketleme ve Paketleme (Classification, Labelling and Packaging - CLP) direktifleri de GHS?den yola çıkılarak hazırlanmış olup, kimyasal ürünlerin AB nezdinde nasıl sınıflandırılacağını, etiketleneceğini ve ambalajlanacağını tanımlayan direktiflerdir.

 

Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MSDS) Nedir?

Bu çerçevede sınıflandırılan kimyasal maddelere ait bilgi formlarına, Material Safety Data Sheet (MSDS) yani Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MGBF) denmektedir. Bu formlarda üreticiler, ithalatçılar veya ürünü dağıtan firmaların ürün hakkında müşterilerine vermesi gereken bilgiler eksiksiz olarak yer almak zorunda olup, kimyasal ürünlerin küresel anlamda bir çeşit kimlik kartı düzenlenmiş olur.

Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MSDS ? Material Safety Data Sheet), kimyasal bir malzemenin içerdiği potansiyel tehlikeleri (sağlık, yangın, reaktivite ve çevresel) belirten ve bu kimyasal ürünler güvenli bir şekilde nasıl çalışılacağını gösteren bir belgedir. Aynı zamanda kimyasalın tehlikeleri, kullanım, depolama, taşıma ve acil durum prosedürleri hakkında bilgiler içerir. MSDS?ler malzeme hakkında malzemenin etiketinden daha çok bilgi vermektedir. MSDS?ler tedarikçi veya üretici firma tarafından hazırlanır.

Malzeme güvenlik bilgi formu, işletmelerde kullanılan kimyasalların kullanımı ile ilgili risklerin tanımlanması, değerlendirilmesi ve kontrolünde önemli bir rol oynar. Malzeme güvenlik bilgi formlarının amacı, bir işletmede kullanılan kimyasal maddelerle ilgili bilgiye çabuk erişim sağlamaktır. Bir işletmede kullanılan tehlikeli kimyasal maddelerin malzeme güvenlik bilgi formlarının bulundurulması, etkin bir yönetim için en önemli unsurlardan biri olup, tam bir sağlık ve güvenlik programının geliştirilmesi için önemli bir başlangıç noktasıdır.

malzeme-guvenlik-bilgi-formu-ornegi

Öte yandan bu formların işyerlerinde Türkçe olarak bulundurulması yasal bir zorunluluktur. MSDS?lerde her maddeye özel olarak aşağıdaki bilgiler yer alır:

? Madde / Müstahzar ve Üreticinin Kısa Tanıtımı

? Kimyasal Bileşimi / İçindekiler Hakkında Bilgi

? Kimyasalın Tehlikelerinin Tanıtımı

? İlkyardım Bilgileri ve Önlemleri

? Yangınla Mücadele Bilgileri ve Önlemleri

? Kaza Sonucu Yayılmaya Karsı Önlemler

? Kullanım/Elleçleme ve Depolama Özellikleri

? Maruziyet Kontrolleri ve Kişisel Korunma Bilgileri

? Maddenin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

? Maddenin Kimyasal Kararlılığı ve Reaktivitesi

? Toksikolojik Bilgi

? Ekolojik Bilgi

? Bertaraf Bilgileri

? Taşımacılık Bilgileri

? Yasal Mevzuat Bilgileri

? Diğer Bilgiler

 

Mevzuatımızda (Malzeme) Güvenlik Bilgi Formları

11 Ağustos 1983?te yayınlanan 2872 Sayılı Çevre Kanunu?nun 13. Maddesi uyarınca "Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği" (mülga) yayınlanmıştır.

Madde 13 ? (Değişik: 26/4/2006 ? 5491/10 md.)

Tehlikeli kimyasalların belirlenmesi, üretimi, ithalatı, atık konumuna gelinceye kadar geçen süreçte kullanım alanları ve miktarları, etiketlenmesi, ambalajlanması, sınıflandırılması, depolanması, risk değerlendirilmesi, taşınması ile ihracatına ilişkin usûl ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

11 Temmuz 1993?te yayınlanan "Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği"nin (mülga) 22. maddesinde MSDS?ler ?Güvenlik Bilgi Formu? olarak tanımlanmaktadır.

11 Mart 2002 tarihinde "Güvenlik Bilgi Formlarının Düzenlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Tebliği" yayınlanmıştır. (2009 yılında yürürlükten kalktı)

26 Aralık 2008 tarihinde ise; "Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik" yayınlanmıştır.

Malzeme güvenlik bilgi formları mevzuatımızda, "Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik"te risk değerlendirmesinin konu alındığı madde 6'da, risk değerlendirmesi yapılırken dikkate alınacak hususlar arasında; "İmalatçı, ithalatçı veya satıcılardan sağlanacak malzeme güvenlik bilgi formu" şeklinde geçmektedir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayınlanan detaylı malzeme güvenlik bilgi formu örneğine buradan ulaşabilirsiniz.

 

* Bu makalenin yayın hakları www.is-sagligi-ve-guvenligi.com websitesine ait olup, referans belirtilmeden kullanılması halinde kanuni haklarımız saklı bulunmaktadır.

Ek Bilgi