8 Mart Dünya Kadınlar Günü ve Türkiye’de Emekçi Kadınların Durumu

Bu yazımızda ülkemizdeki emekçi kadınların koşullarını rakamsal veriler ışığında inceliyoruz.

zeytin toplayan kadınlarımız

Dünya Emekçi Kadınlar Günü Nereden Geliyor?

8 Mart 1857 tarihinde ABD'nin New York kentinde 40.000 dokuma işçisi daha iyi çalışma koşulları istemiyle bir tekstil fabrikasında greve başladı. Ancak polisin işçilere saldırması ve işçilerin fabrikaya kilitlenmesi, arkasından da çıkan yangında işçilerin fabrika önünde kurulan barikatlardan kaçamaması sonucunda 129 kadın işçi can verdi. İşçilerin cenaze törenine 10.000'i aşkın kişi katıldı.
26 - 27 Ağustos 1910 tarihinde Danimarka'nın Kopenhag kentinde 2. Enternasyonale bağlı kadınlar toplantısında (Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı) Almanya Sosyal Demokrat Partisi önderlerinden Clara Zetkin, 8 Mart 1857 tarihindeki tekstil fabrikası yangınında ölen kadın işçiler anısına 8 Mart'ın "Internationaler Frauentag" (International Women's Day - Dünya Kadınlar Günü) olarak anılması önerisini getirdi ve öneri oybirliğiyle kabul edildi.


Türkiye'de 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü ilk kez 1921 yılında "Emekçi Kadınlar Günü" olarak kutlanmaya başlandı. 1975 yılında ve onu izleyen yıllarda daha yaygın ve yığınsal olarak kutlandı, kapalı mekanlardan sokaklara taşındı. "Birleşmiş Milletler Kadınlar On Yılı" programından Türkiye'nin de etkilenmesiyle, 1975 yılında "Türkiye 1975 Kadın Yılı" kongresi yapıldı. 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi'nden sonra dört yıl süreyle herhangi bir kutlama yapılmadı. 1984'ten itibaren her yıl çeşitli kadın örgütleri tarafından "Dünya Emekçi Kadınlar Günü" kutlanmaya devam ediliyor. (Kaynak: tr.wikipedia.org/wiki)

2005 yılında Türkiye’de bir tekstil atölyesinde 5 kadın işçi yanarak can verdi. Her yıl onlarca kadın, atölyelerde, mevsimlik tarım işçisi kadınlar güvenlik önlemleri alınmamış araçlarla çalışmaya giderken, iş/trafik kazalarında can veriyor.


TUİK verileri ışığında Türkiye’de kadın emekçilerin durumu

TÜİK verilerine göre, Türkiye nüfusunun 2013 yılında (76 667 864) %49,8’ini kadın nüfus (38 194 504) ve %50,2’sini erkek nüfus (38 473 360) oluşturdu.

TÜİK 2014 verilerini incelediğimizde;

2014 yılında işsizlik oranı %9,9 seviyesinde gerçekleşti. Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaştakilerde işsiz sayısı 2014 yılında 2 milyon 853 bin kişi oldu. İşsizlik oranı erkeklerde %9 kadınlarda ise %11,9 oldu. Kadın nüfus oranı daha düşük ancak, kadınlarda işsizlik oranı daha yüksek kadınlarda işsizlik sorunu daha fazla.

Türkiye’de istihdam oranı %45,5 oldu.İstihdam edilenlerin sayısı, 25 milyon 933 bin kişi, istihdam oranı ise %45,5 oldu. Bu oran erkeklerde %64,8, kadınlarda ise %26,7 olarak gerçekleşti.

İşgücüne katılma oranı %50,5 olarak gerçekleşti. İşgücü 2014 yılında 28 milyon 786 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise %50,5 olarak gerçekleşti. İşgücüne katılma oranı erkeklerde %71,3 kadınlarda ise %30,3 oldu.

Bu sorunlar çözülmeden kadın istihdamını arttıramayız;

Kadının eğitimi, özellikle de mesleki eğitiminin sağlanamaması, ev içi sorumluluklarda yani toplumsal yaşam açısından büyük önemi olan çocukların yetiştirilmesi ve bakımı, ailenin yaşlı, hasta ve engelli bireyleri gibi bakıma muhtaç bireylerinin bakımı, ve tüm aile bireylerinin tükettiği ev hizmetlerinin sağlanması gibi emek yoğun ev içi üretimde, kadın ve erkek arasında eşit bir paylaşımın olmaması; ayrıca kamunun ve işverenlerin bakım hizmetleri konusunda hiçbir yükümlülük almaması, kadınların işgücüne katılımını ve işe devamlarını olumsuz yönde etkilemektedir. Ülkemizde sanayileşme ücret düzeyleri, çalışma saatleri, vardiyalı çalışma şekli, ulaşım sorunu gibi nedenlerle erkek üzerinden yapılanmaktadır. İşgücü arz ve talep eden taraflarda kadınların sanayide çalışmasına imkan sağlayacak bir bakış açısı mevcut değil. Düşünce yapısı ve çalışma koşulları kadınların özellikle sanayi sektöründe istihdam edilmesini etkilemektedir.
Küresel krizlerde işlerini ilk kaybedenler de kadınlardır. (Kaynak:TÜİK Haber Bülteni, 6 Mart 2015, Sayı: 18 645)

Kadın İşçiler ve İş Kazaları

2013 yılında 1235 iş cinayetinin toplumsal cinsiyetlerine göre dağılımı şöyle; 103 kadın işçi ve 1132 erkek işçi can verdi. (Kaynak:İş Sağlığı ve Güvenliği Gn.Md.)

TÜİK tarafından 2013 yılında yapılan İş Kazaları ve İşe Bağlı Sağlık Problemleri Araştırmasında;
Türkiye genelinde son 12 ay içinde istihdam edilenlerden %2,3’ü bir iş kazası geçirmiştir. Bu oran erkeklerde %2,8 iken, kadınlarda %1,3 olarak tahmin edilmiştir.

İşe bağlı sağlık sorununa maruz kalanların %24,9’unun “sırtı veya beli etkileyen kemik, eklem ve kas sorunları”na, %20’sinin ise “stres, depresyon veya anksiyete sorunları”na maruz kaldığı belirlenmiştir. Erkeklerde “sırtı veya beli etkileyen kemik, eklem ve kas sorunları”na, maruz kalanların oranı %26,3 iken kadınlarda bu oran %22 olarak tahmin edilmiştir.

İşe bağlı sağlık sorunu yaşayanlardan %50,7’si, geçirmiş olduğu sağlık sorunu nedeniyle belirli sürelerde işinden uzak kalmıştır. Erkeklerde bu oran %51,4, kadınlarda ise %49,5 olarak tahmin edilmiştir.
İstihdam edilenlerden %7,1‘i çalıştığı işle ilgili olarak “zaman baskısı ve aşırı iş yükü” şeklinde ruhsal sağlığını etkileyen elverişsiz faktöre maruz kaldığı belirlenirken, bu oranın erkeklerde %7,9, kadınlarda ise %5,2 olduğu tespit edilmiştir. Fiziksel sağlığını etkileyen faktörlerden “kaza riski”ne maruz kalanların oranı ise %17,1 olduğu görülmüştür. Bu oranın erkeklerde %21,4, kadınlarda ise % 7,3 olduğu tespit edilmiştir. (Kaynak:TÜİK İş Kazaları ve İşe Bağlı Sağlık problemleri Araştırma Sonuçları 2013)

Sorunlar…….Kazalar……..
30 Eylül 2013’de Sakarya Pamukova Hayrettin Köyü’nde bahçelerde ayva toplayacak işçileri taşıyan kamyonetin yoldan çıkarak takla atması ve ağaca çarptıktan sonra alev alması sonucu 8 yevmiyeci kadın tarım işçisi can verdi.

İş Kazalarında yaşamını yitiren kadın işçilerin 54’ü tarım, 12’si eğitim/ticaret, 9’u tekstil, 6’sı belediye/genel işler, 5’i sağlık, 4’ü konaklama/eğlence, 2’si gıda, 2’si kimya, 2’si inşaat, 1’i ağaç/kağıt, 1’i basın/gazetecilik, 1’i taşımacılık, 1’i güvenlik ve 3’ü yeterli bilgi olmadığı için belirleyemediğimiz işkolunda can vermiştir.

Kadın işçilerin hemen hemen yarısı tarım sektöründe ve büyük çoğunluğu ücretsiz aile işçisi olarak çalışmaktadır. Tarlada, bağda ve bahçede ekimden dikime, yetiştirmeden pazarlamaya kadar tarımsal üretimin içinde olan kadın, evinin ve çocuğunun işlerinden de sorumludur. Son dönemde sermayenin ülke çapında ucuz emeğe duyduğu ihtiyaç, kadınları mevsimlik tarım işçiliğine ve ücretli-yevmiyeli işçiliğe yöneltmektedir. Kadın tarım işçileri ölümlü ve yaralanmalı iş kazalarına ve meslek hastalıklarına maruz kalmaktadır. Ancak bu konuda sağlıklı bir bilgi yoktur. Kadın mevsimlik tarım işçilerinin geçirdiği servis! kazaları en somut örnektir.

Kadın işçilerin yüzde 15’i sanayi, yüzde 35’i de hizmetler sektöründe çalışmaktadır. Özellikle eğitim/ticaret, tekstil, belediye/genel işler, konaklama/eğlence, sağlık, gıda ve kimya sektörleri öne çıkmaktadır. Ücretli ve yevmiyeli çalışan kadın işçiler ayrıca ücretsiz aile işçiliği de yapmaktadır. Fabrika ve atölyelerde çalıştıkları gibi evlerde de çalışmaktadırlar, ev eksenli çalışanların durumu önemli gündem maddeleri arasındadır. Örgü, triko işlemeciliği, kazaklara nakış, boncuk işleri, elektronik eşya montajı, ev temizliği (gündelikçilik), yaşlılara bakım gibi işler yapmaktadırlar. Günde 12-14 saat çalışılan veya çalışma saati belli olmayan, sigortasız ve hiçbir sosyal hakkın bulunmadığı işlerde kadınlar birçok kazaya maruz kalmaktadır. Tarım, Tekstil ve eğitim işçisi kadınların geçirdiği servis kazaları, cam temizlerken düşen kadınlar, gözlerin bozulmasından ellerin iğne darbeleriyle parçalanmasına ve çeşitli eklem hastalıklarına kadar…Sağlık sektöründe çalışan kadınlarımız, doktorlar, hemşireler, diğer sağlık görevlileri uzun çalışma saatleri, nöbetler ve en önemlisi can güvenliği sorunu yaşamaktalar.

8 Mart 2015 Dünya Kadınlar Gününde Türkiye’de kadın işçilerin durumuna sayısal verilerle özetledik. Sizlerinde katkılarıyla, çözümleri, önerileri özellikle de misyonumuz gereği iş güvenliğini sağlamak için alınması gereken önlemleri sizlerle paylaşmaya devam edeceğiz.
8 Mart Emekçi Kadınlar Gününüz Kutlu Olsun.


Olcay Aydın

İş Başmüfettişi

* Bu makalenin yayın hakları www.is-sagligi-ve-guvenligi.com websitesine ait olup, referans belirtilmeden kullanılamaz.

Ek Bilgi